Σε μία πρόσφατη συζήτηση που κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο με τίτλο «The Origin of Everything»1, τρεις διακεκριμένοι επιστήμονες – ο φιλόσοφος της επιστήμης Stephen Meyer, ο μαθηματικός του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης John Lennox και ο χημικός James Tour – συζητούν ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα του ανθρώπου: Πώς άρχισαν τα πάντα;
Η συζήτηση ξεκινά με δύο εντελώς διαφορετικές προσεγγίσεις της πραγματικότητας. Ο γνωστός άθεος βιολόγος Richard Dawkins υποστηρίζει ότι το σύμπαν που παρατηρούμε δεν φανερώνει σκοπό ή σχέδιο, αλλά μόνο «τυφλή και αδιάφορη» φυσική διαδικασία. Αντίθετα, ο ψαλμωδός Δαβίδ γράφει: «Οι ουρανοί διηγούνται την δόξαν του Θεού, και το στερέωμα αναγγέλλει το έργον των χειρών αυτού» (Ψαλμός 19:1).
Ποια από τις δύο αυτές τοποθετήσεις ανταποκρίνεται καλύτερα στα δεδομένα που διαθέτουμε σήμερα;
Για πολλούς αιώνες επικρατούσε η αντίληψη ότι το σύμπαν ήταν αιώνιο και αμετάβλητο. Ένα τέτοιο σύμπαν δεν απαιτούσε κάποια αρχή ούτε, κατ’ επέκταση, κάποιον Δημιουργό. Ακόμη και ο Αριστοτέλης θεωρούσε ότι το σύμπαν υπήρχε πάντοτε.
Κατά τον 20ο αιώνα όμως η εικόνα αυτή άλλαξε δραματικά. Οι εξισώσεις του Einstein, οι εργασίες του Georges Lemaître και οι αστρονομικές παρατηρήσεις του Edwin Hubble έδειξαν ότι το σύμπαν διαστέλλεται. Οι γαλαξίες απομακρύνονται μεταξύ τους, γεγονός που υποδηλώνει ότι στο παρελθόν ήταν πολύ πιο κοντά.
«Ο εκτείνων τους ουρανούς ως παραπέτασμα και εξαπλόνων αυτούς ως σκηνήν προς κατοίκησιν»
(Ησαΐας 40:22)
Αν ακολουθήσουμε αυτή τη διαστολή προς τα πίσω στον χρόνο, οδηγούμαστε σε μια αρχική κατάσταση όπου η ύλη, η ενέργεια, ο χώρος και ο χρόνος εμφανίζονται να έχουν κοινή αφετηρία. Η ανακάλυψη της κοσμικής μικροκυματικής ακτινοβολίας υποβάθρου το 1964 ενίσχυσε ακόμη περισσότερο αυτή την εικόνα, οδηγώντας την επιστημονική κοινότητα να αποδεχθεί σταδιακά ότι το σύμπαν είχε πράγματι μια αρχή.
Το ερώτημα τότε γίνεται αναπόφευκτο: αν ο χρόνος, ο χώρος, η ύλη και η ενέργεια άρχισαν να υπάρχουν, ποια ήταν η αιτία αυτής της αρχής; Οι επιστήμονες του ντοκιμαντέρ επισημαίνουν ότι η αιτία δεν μπορεί να είναι μέρος του ίδιου του υλικού σύμπαντος, αφού το ίδιο το σύμπαν δεν υπήρχε ακόμη.
Αλλά η συζήτηση δεν σταματά εκεί. Οι ερευνητές αναφέρονται επίσης στο λεγόμενο «Fine Tuning», τη λεπτή ρύθμιση του σύμπαντος. Οι βασικές φυσικές σταθερές φαίνεται να έχουν ακριβώς τις τιμές που απαιτούνται ώστε να μπορούν να σχηματιστούν άστρα, πλανήτες, χημικά στοιχεία και τελικά ζωή.
Ο James Tour παρομοιάζει την κατάσταση με ένα κέντρο ελέγχου γεμάτο εκατοντάδες διακόπτες. Αν έστω και ένας από αυτούς μετακινηθεί ελάχιστα, το αποτέλεσμα καταστρέφεται. Με παρόμοιο τρόπο, ακόμη και μικροσκοπικές μεταβολές σε θεμελιώδεις σταθερές της φύσης θα καθιστούσαν αδύνατη την ύπαρξη ζωής.
Αξίζει επίσης να σημειώσουμε ότι το σύμπαν δεν είναι μόνο κατανοήσιμο αλλά και μαθηματικά περιγράψιμο. Οι νόμοι της φύσης εκφράζονται με μαθηματικές σχέσεις, ενώ η ίδια η βιολογία βασίζεται σε ένα τετραγράμματο «αλφάβητο» πληροφοριών μέσα στο DNA. Δεν είναι παράξενο ότι το κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο αρχίζει με τα λόγια: «Εν αρχή ήτο ο Λόγος». Η έννοια του Λόγου συνδέεται όχι μόνο με την ομιλία αλλά και με τη λογική, τη νοημοσύνη και την τάξη.
Στο επόμενο άρθρο θα εξετάσουμε ένα ακόμη βαθύτερο μυστήριο: την προέλευση της βιολογικής πληροφορίας και το κατά πόσο οι φυσικές διεργασίες μπορούν να εξηγήσουν την εμφάνιση της ζωής.
Ομάδα «Χριστιανισμός και Επιστήμη»
1. Stephen Meyer, John Lennox, and James Tour: Three Scientists on the Origins of Everything
